मिरा-भाईंदर महापालिकेच्या उद्यान विभागाचा भोंगळ कारभार? छाटणीच्या नावाखाली झाडांच्या फांद्यांवर कुऱ्हाड
मिरा-भाईंदरमध्ये वृक्षछाटणीवरून पर्यावरणप्रेमी आक्रमक; झाडांचे अस्तित्व धोक्यात येण्याची भीती, कंत्राटदाराच्या कामकाजावरही प्रश्नचिन्ह
Tree Pruning Garden Department सत्य परिचित – भाईंदर | ०८ ऑक्टोबर : मिरा-भाईंदर शहरात झाडांच्या देखभालीच्या नावाखाली सुरू असलेल्या वृक्षछाटणीच्या कामामुळे महापालिकेच्या उद्यान विभागाच्या कार्यपद्धतीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित होऊ लागले आहे. झाडांच्या धोकादायक फांद्या छाटण्याऐवजी अनेक ठिकाणी मोठ्या फांद्यांची मोठ्या प्रमाणावर कापणी केली जात असल्याचे चित्र दिसत असल्याने पर्यावरणप्रेमींनी नाराजी व्यक्त केली आहे. झाडांचे संवर्धन करण्यासाठी कोट्यवधी रुपयांचा खर्च केला जात असताना, दुसरीकडे छाटणीच्या कामातून शहरातील हिरवळच कमी होत असल्याचा आरोप केला जात आहे.
मिरा-भाईंदर शहरातील रस्त्यांच्या कडेला, दुभाजकांवर, उद्यानांमध्ये, स्मशानभूमी परिसरात आणि विविध शासकीय कार्यालयांच्या आवारात मोठ्या प्रमाणावर वृक्षलागवड करण्यात आली आहे. वाढते प्रदूषण कमी करणे, नागरिकांना सावली मिळवून देणे आणि शहरातील पर्यावरणाचा समतोल राखणे, हा या वृक्षलागवडीमागील उद्देश आहे. या झाडांची निगा राखण्यासाठी पाणीपुरवठा, खत देणे, देखभाल आणि आवश्यकतेनुसार छाटणी यांसारखी कामे केली जातात.
मात्र, सध्या सुरू असलेल्या वृक्षछाटणीच्या पद्धतीमुळे या कामांच्या नियोजनाबाबतच प्रश्न उपस्थित होत आहेत. काही ठिकाणी झाडांच्या मोठ्या फांद्या कापण्यात आल्याने झाडांचा नैसर्गिक विस्तार कमी झाल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळे ही छाटणी नेमकी झाडांचे संरक्षण करण्यासाठी केली जात आहे की केवळ काम पूर्ण करण्याच्या दृष्टीने केली जात आहे, असा सवाल पर्यावरणप्रेमींकडून उपस्थित केला जात आहे.
उद्यान विभागाच्या कामकाजावर प्रश्नचिन्ह
वृक्षछाटणी करताना प्रत्येक झाडाची स्थिती, फांद्यांची वाढ, संभाव्य धोका आणि झाडाच्या आरोग्याचा विचार करणे आवश्यक असते. मात्र, मोठ्या प्रमाणावर फांद्या कापल्या जात असल्याच्या तक्रारी समोर येत असतील, तर संबंधित कामाची तपासणी आणि त्यावर देखरेख ठेवण्याची जबाबदारी महापालिकेच्या उद्यान विभागाची आहे.
छाटणीसाठी कोणते निकष निश्चित करण्यात आले आहेत? संबंधित कामावर देखरेख कोण करत आहे? कंत्राटदाराला कामाचे स्वरूप आणि मर्यादा स्पष्ट करण्यात आल्या आहेत का? तसेच प्रत्यक्षात झालेल्या छाटणीची तपासणी केली जाते का? असे अनेक प्रश्न या निमित्ताने उपस्थित होत आहेत.
वृक्षसंवर्धनासाठी खर्च केला जाणारा निधी आणि प्रत्यक्षात सुरू असलेली कामे यामध्ये तफावत असल्याचे आढळल्यास त्याची जबाबदारी निश्चित करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे उद्यान विभागाने या कामाची पाहणी करून नियमबाह्य छाटणी होत असल्यास संबंधितांवर कारवाई करावी, अशी मागणी पर्यावरणप्रेमींकडून होत आहे.
छाटणी की अतिरेकी कापणी?
झाडांच्या धोकादायक, वाळलेल्या किंवा वाहतुकीला अडथळा निर्माण करणाऱ्या फांद्यांची आवश्यकतेनुसार छाटणी करणे गरजेचे असते. मात्र, झाडाच्या मोठ्या फांद्या आणि मोठ्या प्रमाणातील पर्णसंभार काढून टाकल्यास झाडाच्या वाढीवर आणि आरोग्यावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो.
मोठ्या फांद्या कापल्यामुळे निर्माण होणाऱ्या जखमांमधून बुरशी किंवा इतर रोगांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता असते. तसेच अयोग्य पद्धतीने केलेल्या छाटणीनंतर वाढणाऱ्या नवीन फांद्या कमकुवत राहू शकतात. त्यामुळे वृक्षछाटणी करताना तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन आणि योग्य तांत्रिक पद्धतींचा अवलंब करणे महत्त्वाचे आहे.
शहरातील झाडे ही केवळ सौंदर्य वाढवणारी साधने नसून प्रदूषण नियंत्रण, सावली आणि पर्यावरणीय समतोल राखण्यासाठी महत्त्वाची आहेत. त्यामुळे छाटणीच्या नावाखाली झाडांचे नुकसान होत असल्यास त्याची गंभीर दखल घेणे आवश्यक आहे.
कंत्राटदाराच्या कामकाजाची तपासणी होणार का?
मिरा-भाईंदर महापालिकेकडून वृक्षछाटणीसाठी कंत्राटदाराची नियुक्ती केली जाते. छाटणीनंतर जमा होणाऱ्या फांद्या, पालापाचोळा आणि लाकडी अवशेषांवर प्रक्रिया करण्याची व्यवस्थाही असल्याचे सांगितले जाते. या प्रक्रियेत छाटलेल्या लाकडाचे वजन, कंत्राटदाराला दिला जाणारा मोबदला आणि प्रत्यक्षात करण्यात आलेल्या कामाचा आवाका याबाबत पारदर्शकता असणे आवश्यक आहे.
छाटलेल्या झाडांच्या अवशेषांचे वजन आणि कंत्राटदाराच्या मोबदल्याची पद्धत यांचा संबंध असल्यास, कामाच्या प्रमाणावर आधारित आर्थिक हितसंबंध निर्माण होतात का, याचीही तपासणी होणे गरजेचे आहे. मात्र, आर्थिक फायद्यासाठी जाणीवपूर्वक अतिरिक्त छाटणी केली जात असल्याचा आरोप सिद्ध करण्यासाठी संबंधित कंत्राटाची कागदपत्रे, देयके आणि प्रत्यक्ष कामाची माहिती तपासणे आवश्यक आहे.
महापालिका प्रशासनाने वृक्षछाटणीसंबंधी कंत्राटाच्या अटी, कामाची मोजणी, देखरेख आणि देयकांची प्रक्रिया याबाबत स्पष्टता द्यावी, अशी मागणी आता महत्त्वाची ठरत आहे.
वृक्षसंवर्धनासाठी खर्च; मग झाडांचे संरक्षण कोण करणार?
एका बाजूला महापालिका वृक्षलागवड आणि वृक्षसंवर्धनावर खर्च करते, तर दुसऱ्या बाजूला अयोग्य छाटणीमुळे झाडांचे नुकसान होत असल्याच्या तक्रारी समोर येत असतील, तर हा विरोधाभास दुर्लक्षित करता येणार नाही. वृक्षलागवड करणे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच लावलेल्या झाडांचे दीर्घकालीन संरक्षण करणेही आवश्यक आहे.
मिरा-भाईंदर महापालिकेच्या उद्यान विभागाने शहरातील वृक्षछाटणीच्या कामाची प्रत्यक्ष पाहणी करून छाटणीचे निकष, कंत्राटदाराची जबाबदारी आणि देखरेखीची व्यवस्था याबाबत माहिती सार्वजनिक करावी. तसेच नियमबाह्य काम आढळल्यास जबाबदार व्यक्तींवर योग्य ती कारवाई करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
आता प्रश्न एवढाच आहे की, मिरा-भाईंदरमधील झाडांचे संवर्धन करण्यासाठी सुरू असलेली छाटणी शास्त्रीय पद्धतीने होत आहे का? की उद्यान विभागाच्या अपुऱ्या देखरेखीमुळे शहराच्या हिरवळीवरच घाव घातला जात आहे? याबाबत महापालिका प्रशासन काय भूमिका घेते, याकडे नागरिकांचे लक्ष लागले आहे.
